{"id":6795,"date":"2018-12-11T06:42:23","date_gmt":"2018-12-11T06:42:23","guid":{"rendered":"http:\/\/finnmarksarkivene.no\/?p=6795"},"modified":"2018-12-12T07:04:56","modified_gmt":"2018-12-12T07:04:56","slug":"finnmarkku-nissonat-ja-saltegieddi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/?p=6795","title":{"rendered":"Finnm\u00e1rkku nissonat ja s\u00e1ltegieddi!"},"content":{"rendered":"

Sk\u00e1bmam\u00e1nnu 2018: VI ER OGS\u00c5 HER! MII LEAT NAI D\u00c1S! MEKIN OLEMME T\u00c4\u00c4LL\u00c4! Makk\u00e1r rolla lei nissoniin geat barge guol\u00e1stuseal\u00e1husas? Makk\u00e1r duo\u0111a\u0161tusat g\u00e1vdnojit arkiivag\u00e1lduin? Daid ga\u017ealdagaid h\u00e1liideaba arkiivabargi Helena Maliniemi ja govvejeaddji Sonja Siltala Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1djosis \u010dalmmustahttit ie\u017easka artihkkalis Finnm\u00e1rkku nissonat ja s\u00e1ltegieddi. Soai leaba artihkkala \u010d\u00e1ll\u00e1n d\u00e1n jagi Davviriikkaid Arkiivabeaivvi govva- ja arkiiva\u010d\u00e1j\u00e1husa vuo\u0111ul.\u00a0<\/p>\n

Finnm\u00e1rkku nissonat ja s\u00e1ltegieddi! <\/strong><\/h3>\n

\u010c\u00e1ll\u00e1n: Helena Maliniemi ja Sonja Siltala<\/p>\n

S\u00e1ltegieddi<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>

Astrid Martinsen ja gussa Kranselin Cuokcavuonas soa\u0111i vuolde, ovdal ev\u00e1hkku. Duog\u00e1bealde oidno Skolten guollevuost\u00e1iv\u00e1ldin k\u00e1ija Cuokcavuonas. Ovdal soa\u0111i, 1930-1940 logus lei doppe guollevuost\u00e1iv\u00e1ldinrusttet.Arkiiva: Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1dju, Irene Didriksen\u2013\u010doakk\u00e1ldat<\/p><\/div>\n

Girje\u010d\u00e1lli Idar Kristiansen geavahii 1979:s ie\u017eas rom\u00e1nas namahusa \u201cDen salte \u00e5keren\u201d, mii dan oktavuo\u0111as mearkka\u0161a mearra. Rom\u00e1nas son \u010d\u00e1ll\u00e1 suoma sisaf\u00e1rrejeddjiid birra geat bohte Davvi-Norgga riddoguovlluide. Suomas lei nealgi ja heajos birgejupmi. Davvi-Norggas geasuhii Mearrariika, riika gos g\u00e1vdnui s\u00e1ltegieddi mas ii lean geah\u010d\u010dige.<\/p>\n

Guol\u00e1stusnissonat<\/strong><\/p>\n

Finnm\u00e1rkku riddoguovlluid eal\u00e1husat leat m\u00e1\u014bggaid \u010du\u0111iid jagiid leama\u0161an \u00e1rktala\u0161 lotnolaseal\u00e1husat. Guol\u00e1steapmi ja eanadoallu lei oassin lotnolaseal\u00e1husas, maid eamit, isit ja beara\u0161 jo\u0111ihedje ovttas. Lotnolaseal\u00e1husdolliin lei d\u00e1b\u00e1la\u010d\u010dat gilvojuvvon eanabihtt\u00e1, moadde gusa ja s\u00e1vzza. \u00a0\u00a0\u00a0Guol\u00e1steapmi lei gal v\u00e1ldoeal\u00e1hus ja deh\u00e1leamos sisaboahtu birgejupm\u00e1i. Birgejupm\u00e1i lei maid deh\u00e1la\u0161 ahte sis alddiset lei oapmed\u00e1llu gos ie\u017ea besse bu\u0111ehiid gilvit, ja bierggu ja mielkki buvttadit. Ie\u0161birgejupmi lei guovdd\u00e1\u017eis, muhto b\u00e1lk\u00e1bargu ja buvttadeapmi vuovdima v\u00e1r\u00e1s \u0161attai da\u0111istaga deh\u00e1leabbo.\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>

Govva: Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1dju.<\/p><\/div>\n

Guol\u00e1stanboandad\u00e1lus juogaduvvojedje barggut sohkabeliid gaskka, ja\u00a0 almm\u00e1i- ja nissoniid bargguin lei \u010dielga r\u00e1dj\u00e1. Nissonat barge stohpobargguid ja n\u00e1vehis, ja albm\u00e1t fas meara alde ja fatnasis. Nuppiin s\u00e1niin daddjon lei almm\u00e1i guol\u00e1steaddji ja ruovttus son ii \u0161addan fitnat nu beare d\u00e1vj\u00e1. Nissoniidda gulai d\u00e1llodoalu doaimmahit. Go isit bo\u0111ii ruoktot, de fertii son njuovadit, \u00a0searvat l\u00e1djobargguide, vie\u017e\u017eat fuo\u0111\u0111ariid ja bargat eatnamiin. Su ovddasv\u00e1st\u00e1dus lei maid \u00a0\u00e1immahu\u0161\u0161at visttiid ja d\u00e1vviriid ja huksenbargguid. Go isit lei meara alde dahje mielde deh\u00e1la\u0161 \u00e1igodatguol\u00e1stusas, de fertejedje eamidat ie\u017ea birget nu bures go s\u00e1htte, ja m\u00e1n\u00e1t, nuorat ja boarr\u00e1sat \u0161adde d\u00e1vj\u00e1 veahkehit.<\/p>\n

Nissoniidda gulai d\u00e1llodoalu doaimmahit, dik\u0161ut omiid, \u00e1immahu\u0161\u0161at m\u00e1n\u00e1id ja bargat viessobargguid. Juohke beaivvi, vahkuid ja jagiid son lihkai\u00a0 ovddimus ja nohkai ma\u014bimu\u0161. Go n\u00e1vetbargguin lei geargan, de fertii m\u00e1lestit, bassat, \u010dorget ja duddjot. Deh\u00e1la\u0161 bargu lei go\u0111\u0111it ja goarrut liegga biktasiid isidii ja olles bearra\u0161ii, ja eamidii lei hui stuora gudni dat ahte isidis ledje albma biktasat go vulggii \u00e1hpebivdui d\u00e1lvit.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Oapp\u00e1\u0161 guovttos Gerda Elisabeth ja Gerd Sylvia Nyg\u00e5rd bassaba biktasiid Golnesas 1940-logus. Go biktasiid galggai bassat, de fertii \u010d\u00e1zi vie\u017e\u017eat vissui ja doalvut fas olggos. Govven: Borgny Knudsen. Arkiiva: Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1dju.<\/p><\/div>\n

\u010c\u00e1hcevie\u017e\u017ean gulai nissoniidda. Dat lei lossa ja \u00e1dj\u00e1s bargu. Ollu \u010d\u00e1hci d\u00e1rbba\u0161uvvui, sihke n\u00e1vehis ja viesus. Oamit d\u00e1rbba\u0161edje \u010d\u00e1zi. \u010c\u00e1hci d\u00e1rbba\u0161uvvui maid bassat biktasiid ja lihtiid, ja go galggai \u010dorget ja m\u00e1lestit.<\/p>\n

Nissonat fertejedje maid veahkehit liidnast\u00e1mppaiguin ja seaktimiin. Son \u0161attai muhtumin liinna seaktit ear\u00e1 guol\u00e1steddjiide.<\/p>\n

Jos b\u00e1zii vel \u00e1igi, de beasai vel oass\u00e1lastit searvebargguide. Dan \u00e1iggi ledje b\u00e1ikk\u00e1la\u0161 mi\u0161\u0161ovdnasearvvit, g\u00e1djunsearvvit ja dearvva\u0161vuo\u0111asearvvit mat geasuhedje ollu Finnm\u00e1rkku nissoniid.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Go buot bargguin ledje geargan ja jos vel b\u00e1zii \u00e1igi, de s\u00e1htte nissonat oass\u00e1lastit searvebargguide. \u010c\u00e1hcesullo dearvva\u0161vuo\u0111asearvi lei 1962:s mielde Algeria ullor\u00e1dnoak\u0161uvnnas. Algeria Ieh\u010danasvuo\u0111asoahti 1954:s lei ilgadeamos soahti Afrihk\u00e1s, ja nu ollu go 1,5 miljovnna olbmo goddojuvvojedje. Arkiiva: \u010c\u00e1hcesullo dearvva\u0161vuo\u0111asearvi. Vurkejuvvo Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1djosis.<\/p><\/div>\n

Guol\u00e1stuseal\u00e1husa nissonat ovdal industriija <\/strong><\/p>\n

Go riddoguovlluid nissoniid bargguid birra lea s\u00e1hka, de namuhuvvojit vuosttamu\u017e\u017ean stohpo- ja n\u00e1vetbarggut. Uhc\u00e1n muitaluvvo ahte Finnm\u00e1rkku nissonat maid hui \u00e1rrat ledje b\u00e1lk\u00e1bargit guol\u00e1stuseal\u00e1husas.<\/p>\n

Guol\u00e1stuseal\u00e1hus lea \u00e1lo leama\u0161 deh\u00e1leamos eksportaeal\u00e1hus Finnm\u00e1rkkus. Guollebuvttadeamis lei stuora ekonomala\u0161 \u00e1rvu, ja mearkka\u0161ii hui ollu ovttaskas d\u00e1llodollui ja nation\u00e1laekonomiijai. Eana\u0161 oassi dain \u00e1rvvuin leat nissonat buvttadan, dan sivas go eana\u0161 nissonat barge sallitfabrihkain, hermetihkkafabrihkain ja fitnodagain gos buvttadedje goikeguliid ja guollefileaid.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Finnm\u00e1rkku riddoguovlluid guollefitnodagain barge sihke nissonat ja albm\u00e1t. Br.Aars\u00e6ther guollefitnodagas \u010c\u00e1hcesullos 1940-logus. Govva: Tor Hauge \u010doakk\u00e1ldat, Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1dju.<\/p><\/div>\n

Guol\u00e1stuseal\u00e1husas ledje dan \u00e1iggi hui heajos b\u00e1lkk\u00e1t, ja guhk\u00e1 lei ollu bargosajiin nu ahte \u00a0nissonat o\u017e\u017eo beali uhcit diibmob\u00e1lkk\u00e1 go albm\u00e1t. Goabbatl\u00e1gan b\u00e1lkk\u00e1t seamma barggu ovddas \u010duzii nissoniidda hui garrasit dan \u00e1iggi heajos b\u00e1lkk\u00e1id gea\u017eil.<\/p>\n

Guovlluin gos guol\u00e1steaddjit ie\u017ea buvttadedje guliid ledje nissonat veahkkin nu go ear\u00e1 ge beara\u0161bargguin. S\u00e1htii leat okta beara\u0161 dahje okta dahje eanet fatnasat ja sin bearra\u0161at geat ovttas barge.<\/p>\n

Nissonat guolleindustriijas<\/strong><\/p>\n

Nuppi m\u00e1ilmmisoa\u0111i ma\u014b\u014bil industrialiserejuvvui guol\u00e1stuseal\u00e1hus, ja fileaindustriija Finnm\u00e1rkkus ovd\u00e1nii sakka ja d\u00e1rbba\u0161ii bargof\u00e1mu. Guollefabrihkat V\u00e1rgg\u00e1in, B\u00e1hcavuonas, H\u00e1mmarfeasttas, Davvinj\u00e1rggas, G\u00e1\u014bgaviikkas ja ollu ear\u00e1 guol\u00e1stusgielddain d\u00e1rbba\u0161edje olgoriikala\u0161 \u00e1igodatbargiid.\u00a0 1960-80 logus ledje erenoam\u00e1\u0161 ollu suoma nissonat geat barge fileaindustriijas, ja sii sihkkaraste fileabuvttadeami geasse\u00e1iggi go ear\u00e1 olbmot ledje luomus. 1997:s barge 230 olbmo geat bohte 38 riikkas muhtun guollefitnodagas B\u00e1hcavuonas.<\/p>\n

\"\"<\/a>

B\u00e1hcavuona fileabargit 1970-logus. Govva: Anja Johansen, Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1dju.<\/p><\/div>\n

Eana\u0161 nissonat barge guolleindustriijas, ja doaimmat ledje juhkkojuvvon sohkabeali mielde. \u00a0Nissonat ja albm\u00e1t barge d\u00e1b\u00e1la\u010d\u010dat sierra bargolanjain. Albm\u00e1t barge k\u00e1ija alde ja galmmihanlanjain, ja nissoniid bargob\u00e1iki lei filealatnja, ja muhtumin sii \u0161adde bargat seamma bargolanjas goabbatl\u00e1gan doaimmaiguin. \u00a0Albm\u00e1id ovddasv\u00e1st\u00e1dussii gulai \u010duohppat guollefileaid, ja nissonat galge fas guollefileaid sm\u00e1vvet, vihkket ja p\u00e1hkket. \u00a0Albm\u00e1t de doaimmahedje fileap\u00e1hkaid galmmihanlatnjii.<\/p>\n

B\u00e1lk\u00e1 m\u00e1ksojuvvui sohkabeali bargojuogu ektui, nu ahte sii geat \u010duhppe guollefileaid o\u017e\u017eo buoret b\u00e1lkk\u00e1 go sii geat sm\u00e1vvejedje, vihkkejedje ja p\u00e1hkkejedje. Guolleindustriijas tinejedje albm\u00e1t 1970-80-logus\u00a0 12% eanet go nissonat. Sivvan dasa lei go nissoniid barggut \u00e1rvvo\u0161tallojuvvojedje ear\u00e1 l\u00e1hkai go albm\u00e1id, ja b\u00e1lk\u00e1vuog\u00e1dat maid doaimmaid albm\u00e1id beali.<\/p>\n

Sohkabeliid bargojuohku rievddai ma\u014b\u014bil go Tamila albm\u00e1t bargagohte guolleindustriijas 1990-logu loahpas. Tamila ja olgoriikala\u0161 albm\u00e1t \u00e1lgigohte dalle guollefileaid sm\u00e1vvet, bargu mii ovdal gulai nissoniidda, ja das r\u00e1jes eai lean guolleindustriijas \u0161at nu \u010dielga r\u00e1j\u00e1t nissoniid ja albm\u00e1id bargguid gaskka.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Ledje \u00e1iggit goas guolleindustriija d\u00e1rbba\u0161ii suoma fileabargiid. Helvi Korvanen (rieg\u00e1dan Siltakoski) bo\u0111ii Ylikiiminki:s \u010c\u00e1hcesullui bargat guollefabrihkas 1970-logu \u00e1lggogeah\u010den. Arkiiva: Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1dju, Helvi Korvanen-\u010doakk\u00e1ldat.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

Guolleindustriijafitnodagaid arkiivvat duo\u0111a\u0161tit maid geat fitnodagain barge. D\u00e1s oaidnibehtet oasi jagi 1963 luopmogirjjis ja luopmomearkkain mat gulle Finotro fileap\u00e1hkkejeaddj\u00e1i Ruth Wilberg, B\u00e1hcavuonas. Bargoaddi osttii luopmomearkkaid luopmok\u00e1ssas mii v\u00e1stidii luopmoru\u0111aid maid juohke bargi lei geatnegahtton oa\u017e\u017eut ovtta bargovahkus, ja liibmii daid bargiid luopmogirj\u00e1i. Go bargi heittii m\u00e1ksojuvvui luopmoruhta luopmomearkkaiguin mat ledje luopmogirj\u00e1i merkejuvvon buot dienasjagiid ovddas. Poasttas s\u00e1htii oastit mearkkaid ja girjjiid. Finotro arkiiva, B\u00e1hcavuonas. Govva vurkejuvvo Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1djosis.<\/p><\/div>\n

G\u00e1ldut<\/strong><\/p>\n

Elstad, \u00c5sa (2004): Kystkvinnen i Norge. Kom forlag as.<\/p>\n

Fiskeribladet 1998: 19.3.<\/p>\n

Gerrard, Siri ja Randi R\u00f8nning Balsvik (red.) (1999): Globale kyster. Liv i endring \u2013 kj\u00f8nn i spenning. Kvinnforsks skriftserie 1\/1999.<\/p>\n

Gr\u00f8nbech, Dagrunn (2010): Kystkvinnen. Fiskerbonde og omsorgsb\u00e6rer. Prinfo R\u00f8nnes, Mussiris.<\/p>\n

Saxi, Hans Petter (1986): De tre finske innvandringsb\u00f8lgene til Finnmark. \u010c\u00e1llojuvvon: Tilpasninger blant finske nyinnvandrere i \u00d8st-Finnmark,\u00a0 Reidar Gr\u00f8nhaug bokte, e.t al. NIBR-raporta 1986:7, s. 47-96.<\/p>\n

Schrumpf, Ellen (1981): <\/strong>F\u00f8rst opp og sist i seng. Kvinnen langs kysten i mellomkrigstida.\u00a0 \u00abUtmed havet \u2013 kystkvinners liv og virke 1920-1940\u00bb<\/em>. Tiden Norsk Forlag, s. 21-70.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Goikeguollebuvttadeapmi lei nissoniid bargu. Olgoriikala\u0161 bargit, G\u00e1dde-I\u010d\u010d\u00e1his, Muos\u00e1t gielddas. Govven: Sonja Siltala<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

I B\u00e5tsfjord har det v\u00e6rt fiskearbeidere av mange nasjonaliteter i \u00e5renes l\u00f8p. \u00c1iggiid \u010da\u0111a lea B\u00e1hcavuona guollefitnodagain bargan olbmot geain lea ie\u0161gu\u0111et \u010dearddala\u0161 duog\u00e1\u0161. D\u00e1s oaidnibehtet Polskka nissoniid geat barge B\u00e5tsfjordbruket guollerusttegis jagi 2017. Govven: Sonja Siltala<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Sohkabeali bargojuohku rievdaduvvui ma\u014b\u014bil go Tamila albm\u00e1t bargagohte guolleindustriijas 1990-logu loahpageah\u010den. Govas oaidnibehtet B\u00e5tsfjordbruket guollerusttega. Govven: Sonja Siltala.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Sk\u00e1bmam\u00e1nnu 2018: VI ER OGS\u00c5 HER! MII LEAT NAI D\u00c1S! MEKIN OLEMME T\u00c4\u00c4LL\u00c4! Makk\u00e1r rolla lei nissoniin geat barge guol\u00e1stuseal\u00e1husas? Makk\u00e1r duo\u0111a\u0161tusat g\u00e1vdnojit arkiivag\u00e1lduin? Daid ga\u017ealdagaid h\u00e1liideaba arkiivabargi Helena Maliniemi ja govvejeaddji Sonja Siltala Finnm\u00e1rkku fylkkagirjer\u00e1djosis \u010dalmmustahttit ie\u017easka artihkkalis Finnm\u00e1rkku nissonat ja s\u00e1ltegieddi. Soai leaba artihkkala \u010d\u00e1ll\u00e1n d\u00e1n jagi Davviriikkaid Arkiivabeaivvi govva- ja arkiiva\u010d\u00e1j\u00e1husa vuo\u0111ul.\u00a0","protected":false},"author":1,"featured_media":6541,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[384],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6795"}],"collection":[{"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6795"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6795\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6798,"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6795\/revisions\/6798"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6541"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6795"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6795"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/finnmarksarkivene.no\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}